زامیفولیا یا زاموفیلیا؟ فرق زاموفیلیا بلک و سبز و نگهداری هر کدام

فرق زاموفیلیا بلک و سبز و نگهداری هر کدام
زاموفیلیا بلک و زاموفیلیا سبز دو شکل از یک گونه‌اند: Zamioculcas zamiifolia، گیاهی که در دنیا به «ZZ plant» معروف است. فرقشان در رنگ برگ، سرعت رشد و جایی است که در خانه بهتر دیده می‌شوند؛ روش نگهداری‌شان تقریباً یکی است. «زامیفولیا» هم که روی برچسب بعضی گلدان‌ها یا در نتایج جست‌وجو می‌بینید، اسم دیگری برای همین گیاه است، نه گیاهی جداگانه.
اگر زاموفیلیا بلک خریده‌اید و حالا یک ساقه‌ی سبز روشن از خاکش بیرون زده، گیاه اشتباهی به دستتان نرسیده؛ برگ تازه‌ی نوع بلک همیشه سبز بیرون می‌آید و چند هفته بعد تیره می‌شود.
زامیفولیا یا زاموفیلیا؟ اسم درست این گیاه از کجا آمده
اسم علمی این گیاه دو بخش دارد. Zamioculcas یا «زامیوکولکاس» نام جنس است و از دو جزء ساخته شده: Zamia، سرده‌ای از سیکاس‌ها با برگ‌هایی شبیه این گیاه، و culcas که همان واژه‌ای است که در عربی «قلقاس» می‌گویند؛ نام گیاه گوش‌فیلی یا کلوکاسیا که با زاموفیلیا هم‌خانواده است. بخش دوم، zamiifolia، یعنی «با برگ‌هایی مثل زامیا».
پس «زامیفولیا» به تلفظ لاتین نزدیک‌تر است. «زاموفیلیا» احتمالاً از ترکیب «زامیو» با پسوند آشنای «فیلیا» ساخته شده و در بازار گل ایران جا افتاده؛ خود ما هم در نام محصولات «زاموفیلیا» و در برچسب‌ها «زامیفولیا» نوشته‌ایم. هر دو املا، و همین‌طور «زامیوکولکاس» و «ZZ» که از حرف اول دو بخش نام علمی آمده، به یک گیاه اشاره می‌کنند. چیزی که دو گلدان را از هم جدا می‌کند رنگ است، نه اسم.
زاموفیلیا بلک چیست و از کجا آمده؟
زاموفیلیا بلک گونه‌ی جداگانه‌ای نیست؛ جهش طبیعی همان نوع سبز است. شناخته‌شده‌ترین رقم ثبت‌شده‌اش 'Dowon' است که در دنیا با نام تجاری Raven فروخته می‌شود. طبق پرونده‌ی ثبت این رقم، سال ۲۰۰۶ در نهالستانی در سئول، روی یک گیاه سبز معمولی برگی با برگچه‌های خیلی تیره درآمد؛ همان بخش جدا و تکثیر شد و نوع سیاه از آنجا به بازار رسید. اینکه هر زاموفیلیا بلکی در ایران دقیقاً از همین رقم ثبت‌شده باشد از روی ظاهر قابل تشخیص نیست، ولی رنگ برگ بالغ و روش نگهداری در همه‌ی نمونه‌های تیره یکی است.
چرا برگ‌های تازه‌ی زاموفیلیا بلک سبز درمی‌آید؟
ساقه‌ی تازه به شکل یک نیزه‌ی سبز لیمویی از دل ریزوم بیرون می‌زند و در این مرحله هیچ فرقی با نوع سبز ندارد. وقتی برگچه‌ها کامل باز شدند و بافتشان سفت شد، رنگ کم‌کم به سبز تیره و بعد به ارغوانی مایل به سیاه می‌رسد. این تغییر معمولاً ۴ تا ۸ هفته و گاهی تا دو ماه طول می‌کشد.
پس گیاهی که تازه رشد کرده ممکن است چند هفته ساقه‌های سیاه و سبز را با هم داشته باشد. برای اطمینان به ساقه‌های قدیمی نگاه کنید: در نوع بلک برگچه‌های بالغ یکدست تیره و براق‌اند. اگر بعد از دو ماه همه‌ی ساقه‌های بالغ هنوز سبز متوسط‌اند، گیاه از نوع سبز است.

نگهداری هر دو یکی است و انتخاب به دکور برمی‌گردد. نکته‌ای که در عکس‌ها دیده نمی‌شود: برگ سیاه در گوشه‌ی کم‌نور تقریباً گم می‌شود و از دور شبیه سایه است. برای راهروی تاریک یا کنار دیوار طوسی، نوع سبز جلوه‌ی بیشتری دارد. بلک وقتی خودش را نشان می‌دهد که پشتش دیوار سفید یا کرم باشد. نمونه‌اش زاموفیلیا بلک با گلدان سفید سرامیکی است که سیاهی برگ‌ها را کنار سفیدی گلدان به چشم می‌آورد.

نور و دما برای هر دو نوع
بهترین جا برای هر دو نور غیرمستقیم و روشن است: یکی دو متر فاصله از پنجره‌ی شرقی یا غربی، یا کنار پنجره‌ی شمالی. نور کم و نور لامپ اداره را تحمل می‌کنند، ولی رشد تقریباً متوقف می‌شود و ساقه‌های تازه کج به سمت نور می‌روند. آفتاب مستقیم تابستان از پشت شیشه روی برگچه‌ها لکه‌ی رنگ‌پریده یا سوختگی قهوه‌ای می‌اندازد. دمای ۱۸ تا ۲۶ درجه‌ی آپارتمان مناسب است؛ زیر ۱۵ درجه رشد کند می‌شود و زیر ۱۰ درجه، به‌خصوص با خاک خیس، خطر پوسیدگی ریزوم بالا می‌رود.
آبیاری زاموفیلیا؛ اشتباهی که بیشتر گلدان‌ها را از بین می‌برد
زیر خاک زاموفیلیا ریزوم‌های گوشتی و سیب‌زمینی‌مانندی هست که آب ذخیره می‌کنند. گیاه سالم به همین دلیل هفته‌ها و حتی چند ماه بی‌آبی را تحمل می‌کند، اما در خاکی که مدام خیس است ریزوم می‌پوسد و وقتی علائمش روی برگ پیدا شد بخش زیادی از ریزوم از دست رفته است. آبیاری زیاد رایج‌ترین دلیل مرگ این گیاه است، نه کم‌آبی.
قاعده ساده است: فقط وقتی آب بدهید که خاک تا ته گلدان خشک شده باشد، نه فقط سطحش. یک سیخ چوبی را تا کف گلدان فرو کنید؛ اگر خاک مرطوب به آن چسبید یا خنک و نمدار بود، صبر کنید. در آپارتمان معمولی این خشک شدن در ماه‌های گرم حدود ۲ تا ۳ هفته و در پاییز و زمستان ۴ تا ۶ هفته طول می‌کشد، ولی تصمیم را سیخ چوبی می‌گیرد، نه تقویم.
وقتی نوبت آب رسید، آن‌قدر آب بدهید که از سوراخ کف بیرون بزند و بعد از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه زیرگلدانی را خالی کنید. چند قلپ آب هر چند روز یک بار بدترین روش است، چون ته گلدان را همیشه نمناک نگه می‌دارد. خاک هم باید سبک باشد؛ مثلاً خاک گلدان معمولی که حدود یک‌سومش پرلیت یا ماسه‌ی درشت شسته است.
گلدان بدون سوراخ برای این گیاه ریسک بزرگی است، چون آب اضافه دقیقاً دور ریزوم جمع می‌شود. 
کی گلدان زاموفیلیا را عوض کنیم؟
وقتی ریزوم‌ها گلدان را پر کنند، نشانه‌هایش پیداست: گلدان پلاستیکی باد کرده یا ترک برداشته، ریزوم از سطح خاک بیرون زده یا آب بلافاصله از کف گلدان رد می‌شود. این معمولاً هر ۲ تا ۳ سال یک بار پیش می‌آید. گلدان جدید را فقط یک سایز بزرگ‌تر بگیرید، یعنی حدود ۲ تا ۴ سانت دهانه‌ی بازتر؛ گلدان خیلی بزرگ دیر خشک می‌شود و دوباره به پوسیدگی می‌رسیم. بهترین زمان بهار تا اوایل تابستان است و بعد از کاشت حدود یک هفته آب ندهید تا زخم‌های ریز ریشه بسته شوند.

چرا برگ زاموفیلیا زرد می‌شود؟
زردی خودش بیماری نیست، نشانه است. ببینید زردی از کجا شروع شده و خاک در چه وضعی است:
زردی از پایین ساقه، همراه با ساقه‌ی نرم و آب‌کی نزدیک خاک: آبیاری زیاد و شروع پوسیدگی. گیاه را از گلدان دربیاورید، بخش‌های نرم، تیره و بدبوی ریزوم را با تیغ تمیز جدا کنید، یک روز بگذارید خشک شود و در خاک تازه و خشک بکارید. تا یک هفته آب ندهید.
برگچه‌های زرد و چروک، با خاکی که ماه‌ها خشک مانده: تشنگی. یک بار کامل آب بدهید؛ ریزوم ظرف چند روز دوباره پر می‌شود.
فقط یکی دو ساقه‌ی قدیمی زرد می‌شوند و گیاه ساقه‌ی نو می‌دهد: پیری طبیعی. ساقه‌ی کاملاً زرد را از نزدیک خاک ببرید.
لکه‌ی رنگ‌پریده یا سوخته فقط در سمت رو به پنجره: آفتاب‌سوختگی. گلدان را عقب‌تر ببرید؛ برگ آسیب‌دیده خوب نمی‌شود، ولی برگ‌های بعدی سالم درمی‌آیند.
زردی و ریزش برگچه چند روز بعد از رسیدن گیاه یا بعد از یک شب سرد: تنش جابه‌جایی یا سرما؛ آب بیشتر فقط اوضاع را بدتر می‌کند. کارهای درست روزهای اول را در راهنمای ۷ روز اول بعد از رسیدن گیاه نوشته‌ایم.
رنگ‌پریدگی کلی بعد از یکی دو سال بدون کود: از بهار تا آخر تابستان ماهی یک بار کود متعادلی مثل کود هلندی ۲۰-۲۰-۲۰ را با نصف دوز توصیه‌شده بدهید و در پاییز و زمستان کود ندهید.
زاموفیلیا سمی است؟ نکته‌ی ایمنی برای خانه‌ای با بچه و حیوان خانگی
بله. همه‌ی بخش‌های زاموفیلیا، چه سبز و چه بلک، بلورهای سوزنی‌شکل اگزالات کلسیم دارند؛ همان چیزی که در دیفن‌باخیا هم هست. جویدن برگ یا ساقه فوراً دهان و لب را تحریک می‌کند و سوزش، آب‌ریزش دهان و گاهی استفراغ می‌آورد. علائم معمولاً موضعی است، ولی باید جدی‌اش گرفت.
گلدان را دور از دسترس کودک نوپا و گربه بگذارید؛ یادتان باشد گربه از قفسه بالا می‌رود.
موقع بریدن ساقه یا تقسیم ریزوم دستکش بپوشید؛ شیره‌ی گیاه روی پوست حساس ممکن است تحریک ایجاد کند.
اگر بچه یا حیوان گیاه را جوید، دهانش را با آب بشویید و با پزشک یا دامپزشک تماس بگیرید، به‌خصوص اگر تورم یا سختی در بلع دیدید.
لمس برگ سالم یا نگه داشتن گیاه در اتاق خطری ندارد.