آبیاری گلدان بدون سوراخ: روش درست و اشتباهات رایج
آبیاری گیاه در گلدان بدون سوراخ:
روش درست برای گلدان سرامیکی و اشتباهات رایج
در گلدان بدون سوراخ آب اضافه راهی برای بیرون رفتن ندارد و ته گلدان جمع می‌شود؛ ریشه‌ای که چند روز در آب بماند اکسیژن کم می‌آورد و می‌پوسد. مطمئن‌ترین راه این است که گیاه در همان گلدان پلاستیکی سوراخ‌دارش بماند و فقط داخل گلدان سرامیکی گذاشته شود: موقع آبیاری بیرونش بیاورید، بگذارید آب اضافه از کف برود و بعد برگردانید. اگر گیاه مستقیم در سرامیک کاشته شده، آب را پیمانه‌ای بدهید و پیش از هر آبیاری رطوبت ته خاک را بسنجید.
درباره‌ی سنگریزه‌ی ته گلدان هم، که رایج‌ترین توصیه است، جداگانه توضیح داده‌ایم.
چرا گلدان بدون سوراخ ریشه را می‌پوساند؟
ریشه برای تنفس به هوای بین ذرات خاک نیاز دارد. حتی در گلدان سوراخ‌دار هم چند سانت پایینی خاک بعد از آبیاری خیس‌تر می‌ماند، چون خاک آب را با نیروی مویینگی نگه می‌دارد؛ به این لایه‌ی اشباع در اصطلاح «سطح ایستابی معلق» می‌گویند. در گلدان بدون سوراخ، هر آبیاری اضافه این لایه را بالاتر می‌آورد تا ریشه‌های پایینی عملاً در آب بنشینند.
مشکل اصلی این است که این آب دیده نمی‌شود: سطح خاک خشک است، انگشت هم دو سه سانت بیشتر پایین نمی‌رود، پس دوباره آب می‌دهید. نمک آب شهری و کود هم که در گلدان سوراخ‌دار با آبیاری کامل شسته می‌شود، اینجا می‌ماند و کم‌کم به صورت لایه‌ی سفید روی خاک و سوختگی نوک برگ‌ها پیدا می‌شود.
روش مطمئن: گیاه در گلدان پلاستیکی، داخل گلدان سرامیکی
به این روش گلدان دوبل یا کاورگلدان می‌گویند: سرامیک فقط پوشش ظاهری است و گیاه در گلدان پلاستیکی سوراخ‌دار زندگی می‌کند. اگر گیاهی «با گلدان سفید سرامیک» دارید، مثل آگلونما برفی با گلدان سفید سرامیک یا زاموفیلیا بلک با گلدان سفید سرامیک، اول ساقه‌ها را از پایه بگیرید و آرام بالا بکشید تا ببینید داخلش گلدان پلاستیکی هست یا نه.
۱. گلدان داخلی باید یکی دو سانت از دهانه‌ی داخلی سرامیک کوچک‌تر باشد تا راحت بیرون بیاید؛ برای مقایسه‌ی اندازه‌ها جدول سایز گلدان و سطل را ببینید.
۲. کف سرامیک یک زیرگلدانی کوچک وارونه یا یک مشت لیکا بگذارید تا گلدان داخلی بالاتر از آب احتمالی ته سرامیک بنشیند. این لیکا زیر گلدان پلاستیکی است، نه قاطی خاک.
۳. موقع آبیاری، گیاه را با گلدان داخلی به سینک ببرید و آن‌قدر آب بدهید که از سوراخ‌های کف بیرون بزند؛ بعد ۱۰ تا ۱۵ دقیقه صبر کنید تا چکه‌اش تمام شود.
۴. گلدان را برگردانید و هر چند هفته ته سرامیک را نگاه کنید.
گیاهان سنگینِ سطل ۷ به بالا را همان‌جا و کمتر آب بدهید و نیم ساعت بعد، آب جمع‌شده ته سرامیک را با اسفنج بکشید.
اگر گیاه مستقیم در گلدان سرامیکی کاشته شده، چطور آبیاری کنیم؟
در این حالت زهکش خود شما هستید و این سه عادت را لازم دارید.
آب را پیمانه‌ای بدهید، نه با آبپاش پر
قاعده‌ی محتاطانه‌ای که بسیاری از پرورش‌دهنده‌ها به کار می‌برند این است: هر بار حداکثر حدود یک‌چهارم حجم گلدان آب. برای گلدانی با ۲ لیتر خاک یعنی نهایتاً نیم لیتر، و برای کاکتوس و ساکولنت کمتر. آب را آرام و دور تا دور سطح خاک بریزید. بار اول، نیم ساعت بعد گلدان را کج کنید؛ اگر آب بیرون آمد، دفعه‌ی بعد کمتر بدهید.
رطوبت ته گلدان را بسنجید، نه سطح آن
یک چوب غذاخوری یا سیخ چوبی خام (بدون رنگ و لاک) را کنار دیواره تا ته گلدان فرو کنید و چند دقیقه بگذارید بماند. اگر تیره و خنک بیرون آمد یا خاک به آن چسبیده بود، ته گلدان هنوز خیس است. رطوبت‌سنج هم به کار می‌آید، به شرط اینکه میله‌اش به یک‌سوم پایینی گلدان برسد؛ این دستگاه‌ها رسانایی خاک را می‌سنجند و نمک کود عددشان را بالا می‌برد، پس گاهی با چوب مقایسه‌شان کنید.
[جای تصویر]
چوب غذاخوری خام که از کنار دیواره‌ی گلدان سرامیکی سفید بیرون کشیده شده و نیمه‌ی پایینش تیره و خاکی است
××× تست چوب برای آبیاری گلدان سرامیکی بدون سوراخ
آب اضافه را با کج‌کردن گلدان خالی کنید
اگر زیادی آب دادید، انگشتان یک دست را باز روی خاک و دور ساقه بگذارید، گلدان را روی سینک کج کنید و چند دقیقه نگه دارید. برای گلدان بزرگ راه واقعی، سوراخ‌کردن یا گلدان دوبل است.
لایه‌ی سنگریزه ته گلدان جای سوراخ را می‌گیرد؟
توصیه‌ی رایج این است که برای زهکشی گلدان سرامیکی، ته آن سنگریزه یا لیکا بریزید. مراکز ترویج کشاورزی دانشگاه‌ها سال‌ها درباره‌ی این کار هشدار داده‌اند: آب از خاک ریز به لایه‌ی درشت زیرین نمی‌رود مگر خاک بالایی اشباع شود، پس لایه‌ی اشباع روی سنگریزه تشکیل می‌شود و به ریشه نزدیک‌تر می‌آید. یک پژوهش مستقل جدیدتر نشان داده در گلدانِ سوراخ‌دار، لایه‌ی زهکش گاهی کمی از آب نگه‌داشته‌شده در خاک کم می‌کند؛ یعنی بحث درباره‌ی گلدان سوراخ‌دار هنوز باز است.
ولی در گلدان بدون سوراخ جای بحثی نیست: هر آبی که می‌ریزید داخل گلدان می‌ماند و سنگریزه فقط جای پنهان‌شدنش را درست می‌کند. حدود یک‌سوم حجم لایه‌ی سنگریزه فضای خالی است؛ در گلدانی به اندازه‌ی سطل ۴، لایه‌ی ۳ سانتی حدوداً ۱۵۰ میلی‌لیتر آب جا می‌دهد، کمتر از یک لیوان. وقتی این فضا پر شد، خاک بالایی آب را دوباره به سمت خودش می‌کشد، با این فرق که دیگر نمی‌بینید ته گلدان چقدر آب هست.
برای گیاهی که همین حالا روی سنگریزه کاشته شده، آن لایه را مخزن کوچکی حساب کنید و کمتر آب بدهید. جای درست سنگریزه زیر گلدان پلاستیکی داخلی است، نه زیر خاک.
طرح ساده‌ی برش گلدان بدون سوراخ که لایه‌ی سنگریزه‌ی پر از آب و خاک خیس بالای آن را با رنگ متفاوت نشان می‌دهد
چطور گلدان سرامیکی را بدون ترک‌خوردن سوراخ کنیم؟
سرامیک لعاب‌دار سخت و شکننده است و با مته‌ی معمولی یا حالت چکشی دریل ترک برمی‌دارد. با ابزار درست این‌طور پیش بروید:
۱. مته‌ی الماسه‌ی گردبر یا مته‌ی مخصوص کاشی و شیشه بگیرید؛ برای گلدان کوچک سوراخ ۱ تا ۱٫۵ سانتی کافی است.
۲. گلدان خالی را وارونه روی حوله‌ی تاشده یا تخته بگذارید و دو لایه چسب کاغذی روی محل سوراخ بچسبانید تا مته سُر نخورد.
۳. حالت چکشی را خاموش کنید و با کمترین دور شروع کنید. مته‌ی گردبر را اول کمی مایل بگیرید تا شیار بیندازد، بعد آرام صافش کنید.
۴. محل برش را مدام با آبپاش خیس نگه دارید تا مته و سرامیک داغ نشوند.
۵. فشار را کم نگه دارید و لحظه‌ی رد شدن مته از کف، از آن هم کمتر؛ بیشتر لب‌پریدگی‌ها همین لحظه اتفاق می‌افتد.
۶. روی سوراخ یک تکه توری پلاستیکی بگذارید تا خاک بیرون نرود.
عینک و دستکش بزنید و دریل برقی را از آب دور نگه دارید؛ دریل شارژی اینجا امن‌تر است. گلدان خیلی نازک، گران یا ترک‌دار را به کاشی‌کار یا سنگ‌بری بسپارید.
[
کف وارونه‌ی گلدان سرامیکی سفید با چسب کاغذی و مته‌ی الماسه‌ی گردبر در حال سوراخ‌کردن، با آب روی سطح
×××× سوراخ‌کردن گلدان سرامیکی بدون سوراخ با مته‌ی الماسه
کدام گیاهان در گلدان بدون سوراخ بیشتر آسیب می‌بینند و چطور نجاتشان دهیم؟
